Yusuf Gül

Yusuf Gül

info@avrasyaninsesi.com

Yazarın tüm yazıları

Gazeteci Yazar Yusuf Gül Köşe Yazısı: KİMİN ELİ KİMİN CEBİNDE? DÜNYANIN GÖRÜNMEYEN GÜÇ HATLARINDA KİM KİME MUHTAÇ?

GİRİŞ: GÖRÜNENİN ARDINDAKİ DÜNYA
Dünya değişiyor.
Haritalar yerinde duruyor; fakat güç dengeleri yer değiştiriyor.
Bir tarafta savaşlar sürerken başka bir tarafta masalarda yeni ittifaklar kuruluyor. Enerji hatlarının yönü değişiyor, ticaret yolları yeniden hesaplanıyor, ülkeler yeni pazarlar arıyor. Teknoloji ise artık yalnızca kalkınmanın değil, egemenliğin de temel unsurlarından biri hâline geliyor.
Bugün dünyanın bir ucunda patlayan bir krizin yankısı, birkaç saat içinde başka bir ülkenin akaryakıt istasyonuna, market rafına, fabrikasına veya vatandaşın cebine ulaşabiliyor.
İşte tam bu noktada sormamız gereken soru ortaya çıkıyor:
KİMİN ELİ KİMİN CEBİNDE?
Bu bir suçlama değildir.
Bu, dünyayı anlamaya yönelik bir sorudur.
Çünkü uluslararası ilişkilerde görünen dostluklarla gerçek çıkarlar her zaman aynı çizgide buluşmayabilir.
Devletler el sıkışır.
Anlaşmalar imzalar.
Zirveler düzenler.
Fakat bütün bunların arkasında çoğu zaman çok daha soğuk bir hesap vardır:
Çıkar.
Kim kime ne veriyor?
Kim kimden ne alıyor?
Kim kime muhtaç?
Ve kriz geldiğinde kimin eli kimin üzerinde?
GÜCÜN TARİFİ DEĞİŞTİ
Bir zamanlar güç, öncelikle toprağın genişliği ve ordunun büyüklüğüyle ölçülürdü.
Bugün artık yeterli değil.
Para güçtür.
Enerji güçtür.
Teknoloji güçtür.
Üretim güçtür.
Bilgi güçtür.
Kritik madenler güçtür.
Limanlar ve ticaret yolları güçtür.
Hatta bir ülkenin sahip olmadığı fakat başkasına bağımlı olduğu bir teknoloji bile başlı başına bir güç unsurudur.
yüzyılda savaşın cepheleri çoğaldı.
Tankların karşısında tanklar olmayabilir.
Bazen karşı karşıya gelen şey iki para birimidir.
Bazen iki teknoloji sistemi.
Bazen iki enerji koridoru.
Bazen de iki farklı ticaret düzenidir.
Bir ülkeye asker göndermeden de onun hareket alanını daraltabilirsiniz.
Finansal erişimini kısıtlayabilir,
ticaretini zorlaştırabilir,
kritik teknolojilere ulaşmasını engelleyebilir,
enerji kaynaklarına veya ticaret yollarına baskı uygulayabilirsiniz.
Bu nedenle modern dünyada ekonomik bağımlılık da stratejik bağımlılıktır.
PARA: CEBİNİZDE Mİ, SİSTEMİN ELİNDE Mİ?
Para, yalnızca cebimizde taşıdığımız kâğıt veya ekranda gördüğümüz rakam değildir.
Küresel ölçekte para; ticaretin, borcun, yatırımın ve ekonomik gücün temel araçlarından biridir.
Bir ülkenin hangi para birimiyle ticaret yaptığı, rezervlerini nasıl yönettiği, dış finansmana ne kadar ihtiyaç duyduğu ve küresel finans sistemine ne ölçüde erişebildiği, kriz dönemlerinde hareket kabiliyetini doğrudan etkileyebilir.
Fakat burada ince bir çizgi vardır.
Dünyada güçlü bir finansal aktör olmak, diğer bütün ülkeleri istediğiniz gibi yönlendirebilmek anlamına gelmez.
Çünkü küresel ekonomi tek taraflı bir zincir değil, karşılıklı bağımlılıklarla örülmüş dev bir ağdır.
Bir ülke üretir.
Bir başkası tüketir.
Bir diğeri finansman sağlar.
Bir başkası hammadde verir.
Bir diğeri teknoloji üretir.
Sonuçta herkes bir ölçüde birbirine ihtiyaç duyar.
İşte küresel siyasetin en büyük paradokslarından biri burada ortaya çıkar:
Güçlü olan bile her zaman bağımsız değildir.
ENERJİ: DÜNYANIN GÖRÜNMEYEN DAMARLARI
Enerji, modern dünyanın kan dolaşımıdır.
Petrol, doğalgaz, elektrik, nükleer enerji ve yenilenebilir kaynaklar yalnızca ekonominin girdileri değildir.
Aynı zamanda devletlerin stratejik hesaplarının merkezindedir.
Bir boru hattının geçtiği güzergâh...
Bir petrol terminalinin bulunduğu liman...
Bir LNG tesisinin konumu...
Bir boğazın kontrolü...
Bunların her biri ekonomik olduğu kadar siyasi anlam taşır.
Çünkü enerji kaynağına sahip olmak başka şeydir;
o kaynağı dünyaya ulaştırabilmek başka.
Bu nedenle enerji haritasını görmeden dünya siyasetini okumak eksik kalır.
Bugün Orta Doğu'da yaşanan herhangi bir gerilim, yalnızca bölge ülkelerini ilgilendirmiyor.
Enerji fiyatlarını,
taşımacılık maliyetlerini,
sigorta primlerini,
üretim giderlerini
ve dolayısıyla milyonlarca insanın günlük yaşamını etkileyebiliyor.
Demek ki dünyanın bir köşesindeki enerji krizi, başka bir köşedeki vatandaşın cebine kadar ulaşabiliyor.
İşte “Kimin Eli Kimin Cebinde?” sorusunun ekonomik karşılığı tam da budur.
ORTADOĞU: PETROLDEN DAHA FAZLASI
Ortadoğu'yu yalnızca petrol kuyularından ibaret görmek büyük bir yanılgıdır.
Bu coğrafya;
Asya ile Avrupa'nın,
enerji üreticileri ile tüketicilerin,
deniz yolları ile kara ticaretinin
kesiştiği stratejik bir merkezdir.
Hürmüz Boğazı...
Kızıldeniz...
Süveyş Kanalı...
Doğu Akdeniz...
Bunların her biri küresel ticaret açısından kritik öneme sahiptir.
Bu nedenle Ortadoğu'daki bir kriz, bölgesel sınırları aşarak dünya ekonomisine yayılabilir.
Fakat burada önemli bir ayrım yapmak gerekir.
Ortadoğu'daki bütün gelişmeleri yalnızca “dış güçlerin oyunu” olarak açıklamak da doğru değildir.
Bölge ülkelerinin kendi çıkarları, siyasi tercihleri, güvenlik endişeleri ve ekonomik hedefleri vardır.
Dolayısıyla gerçek tablo;
yerel aktörler + bölgesel güçler + küresel güçler + ekonomik çıkarlar
denkleminin birlikte okunmasıyla ortaya çıkar.
ABD: GÜCÜN SINIRLARI VAR MI?
Amerika Birleşik Devletleri, askerî kapasitesi, finansal sistemi, teknoloji şirketleri ve küresel ittifaklarıyla dünyanın en etkili güç merkezlerinden biridir.
Ancak hiçbir güç sınırsız değildir.
ABD'nin aldığı kararların dünya ekonomisine etkisi olduğu gibi, dünya ekonomisindeki gelişmelerin de ABD üzerinde etkisi vardır.
Enerji fiyatları,
Çin'le ticaret,
Avrupa ekonomisi,
küresel faizler
ve Orta Doğu'daki gelişmeler Washington'ın hesaplarını da etkiler.
Bu nedenle küresel siyaseti yalnızca “bir ülke yönetiyor, diğerleri izliyor” şeklinde okumak kolaycı olur.
Dünya daha karmaşık bir sistemdir.
Güç vardır; fakat gücün karşısında karşılıklı bağımlılık da vardır.
ÇİN: FABRİKADAN TEKNOLOJİ ÜSSÜNE
Çin'in yükselişi, 21. yüzyılın en önemli ekonomik ve stratejik dönüşümlerinden biridir.
Çin yalnızca büyük bir üretim merkezi değildir.
Aynı zamanda teknoloji, altyapı, elektrikli araçlar, batarya sistemleri ve küresel ticaret ağlarında ağırlığını artırmaktadır.
Bu nedenle ABD-Çin rekabeti yalnızca iki ülkenin ticaret anlaşmazlığı olarak görülmemelidir.
Asıl mücadele daha derindedir:
Geleceğin teknolojisini kim üretecek?
Kritik hammaddeleri kim kontrol edecek?
Dünya ticaretinin yeni güzergâhlarını kim şekillendirecek?
Ve belki de en önemlisi:
Geleceğin ekonomik düzeninin kurallarını kim yazacak?
RUSYA: ENERJİ, GÜVENLİK VE AVRASYA
Rusya'nın küresel etkisini yalnızca ekonomik büyüklüğüyle açıklamak mümkün değildir.
Nükleer kapasitesi, askerî gücü, enerji kaynakları ve Avrasya'daki coğrafi konumu Rusya'yı farklı bir kategoriye taşımaktadır.
Rusya-Ukrayna savaşı bunun açık örneklerinden biridir.
Savaşın etkileri cephe hattının çok ötesine taşınmış;
enerji,
gıda,
gübre,
lojistik
ve güvenlik politikalarını doğrudan etkilemiştir.
Karadeniz'in önemi de bu noktada yeniden ortaya çıkmaktadır.
Çünkü Karadeniz yalnızca bir deniz değildir.
Enerji yollarının, tahıl ticaretinin ve Avrupa-Asya bağlantılarının kesiştiği stratejik bir alandır.
AVRUPA: ZENGİNLİK VE BAĞIMLILIK ARASINDA
Avrupa güçlü bir ekonomik merkezdir.
Ancak ekonomik büyüklük, stratejik bağımsızlığın tamamı değildir.
Enerji tedariki, savunma kapasitesi, kritik hammaddeler ve teknoloji gibi alanlarda dışa bağımlılık, Avrupa'nın kriz dönemlerindeki hareket alanını etkileyebilir.
Bu nedenle Avrupa'nın önündeki soru yalnızca:
“Ne kadar zenginiz?”
değildir.
Asıl soru:
“Kriz geldiğinde ne kadar bağımsız hareket edebiliriz?”
sorusudur.
AFRİKA: ZENGİNLİĞİN İÇİNDEKİ YOKSULLUK
Küresel güç mücadelesinin belki de en çarpıcı çelişkilerinden biri Afrika'da görülmektedir.
Afrika'nın birçok bölgesi petrol, doğalgaz, altın, kobalt, bakır, uranyum ve başka stratejik kaynaklar bakımından zengindir.
Fakat doğal kaynak zenginliği her zaman toplumların refahına dönüşmemektedir.
Burada önemli soru şudur:
Kaynak kimin toprağından çıkıyor, parası kimin cebine giriyor?
Bu soru, Afrika'nın geçmişindeki sömürgecilik deneyimlerinden bugünkü madencilik yatırımlarına kadar uzanan geniş bir araştırmayı gerektiriyor.
Ve bu konu, dosyamızın ilerleyen bölümlerinde ayrıca ele alınmayı hak ediyor.
TÜRKİYE: KENDİ MASAMIZI KURABİLİR MİYİZ?
Türkiye'nin dünya üzerindeki konumu, bize yalnızca bir coğrafya değil, aynı zamanda önemli bir stratejik avantaj sunuyor.
Türkiye;
Karadeniz ile Akdeniz'in,
Avrupa ile Asya'nın,
Balkanlar ile Kafkasların,
Orta Doğu ile Avrupa'nın
kesişim noktasında bulunuyor.
Enerji güzergâhları, ticaret yolları ve Boğazlar Türkiye'nin stratejik önemini artırıyor.
Ancak coğrafya kader olabilir; güç ise hazırlanmakla elde edilir.
Türkiye'nin gerçek anlamda güçlü olabilmesi;
üreten,
teknoloji geliştiren,
enerjisini çeşitlendiren,
savunma kapasitesini güçlendiren,
eğitimli insan kaynağını artıran
ve ekonomik bağımsızlığını sağlamlaştıran bir yapıya sahip olmasına bağlıdır.
Türkiye açısından soru artık yalnızca:
“Kim kimin yanında?”
olmamalıdır.
Asıl soru:
“Türkiye kime ne kadar ihtiyaç duyuyor, kim Türkiye'ye ne kadar ihtiyaç duyuyor?”
SON SÖZ: CEBİMİZDEKİ PARA MI, ELİMİZDEKİ KARAR MI?
Dünyayı anlamak için yalnızca liderlerin açıklamalarına bakmak yetmez.
Haritaya bakmak gerekir.
Enerji yollarına bakmak gerekir.
Ticaret rakamlarına bakmak gerekir.
Borçlara, yatırımlara, teknolojiye ve üretim zincirlerine bakmak gerekir.
Çünkü bazen bir ülkenin söylediği ile yaptığı aynı olmayabilir.
Bazen iki ülke siyasi olarak rakipken ekonomik olarak birbirine muhtaç olabilir.
Bazen müttefik görünen ülkeler arasında çıkar çatışmaları yaşanabilir.
Bazen de hiç konuşulmayan bir ekonomik anlaşma, yüksek sesli bir siyasi açıklamadan daha büyük sonuç doğurabilir.
İşte gazeteciliğin görevi tam burada başlar.
Görüneni tekrarlamak değil, görünmeyeni araştırmak.
Kim ne söylüyor?
Kim ne yapıyor?
Kim ne kazanıyor?
Kim ne kaybediyor?
Ve bütün bu hesabın sonunda bedeli kim ödüyor?
İşte bütün sorular bizi aynı noktaya getiriyor:
KİMİN ELİ KİMİN CEBİNDE?
Belki de bu sorunun cevabı tek bir ülkede değildir.
Belki cevap; paranın dolaştığı sistemde, enerjinin geçtiği koridorlarda, teknolojinin üretildiği merkezlerde ve devletlerin birbirlerine duyduğu ihtiyaçlarda gizlidir.
Çünkü dünya siyasetinde bazen eli cebine giren kişi parayı kaybetmez; hesabı başkası öder.
Ve bazen en büyük güç, başkasının cebine el atmak değil;
kendi cebine el uzatıldığında “hayır” diyebilecek kadar bağımsız olmaktır.
AVRASYANIN SESİ
Tarafsız Haber Sitesi – Hatay İl Temsilcisi
yggezginmedya.com.tr
İmtiyaz Sahibi
Nurdaı Anadolu yayın Akdeniz ve Güney doğu Anadolu bölge sorumlusu.
Gazeteci – Şair – Yazar
YUSUF GÜL

Yorum yaz

Yorumu gönder

UYARI: Bu içeriğe yorum yazarak Topluluk Kuralları'nı kabul etmiş bulunuyor ve bu alana yaptığınız yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan tüm yorumlardan site yönetimi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.