Tuğba Tunalı

Tuğba Tunalı

info@avrasyaninsesi.com

Yazarın tüm yazıları

Tuğba Tunalı Köşe Yazısı Tuğba Tunalı Köşe Yazısı: Geçmişini Unutanın Geleceği Kimin Elinde

Bazı insanlar geçmişi sevmez.

Tarihten söz edildiğinde sıkılır, kültür denildiğinde konuyu değiştirir, kitap gördüğünde gözleri yorulur. Dünyada ne olup bittiğini merak etmez; kendi küçük hayatının içinde dönüp durur.

Ama insanın dünyaya kapanması, dünyanın da onun etrafında durduğu anlamına gelmez.

Asıl tehlike tam burada başlar.

Çünkü geçmişini bilmeyen insan, bugününü anlamakta; bugününü anlamayan insan ise yarınını kurmakta zorlanır.

Tarih yalnızca savaşların, padişahların, devletlerin ve tarihlerden oluşan kuru bir ders değildir.

Tarih, insanlığın hafızasıdır.

Bir toplumun nereden geldiğini, hangi bedelleri ödediğini, hangi hataları yaptığını, neleri başardığını anlatır. Kültür ise o hafızanın günlük hayattaki izidir. Bir türkünün sözünde, bir taş binanın duvarında, bir yemeğin tarifinde, bir atasözünde, bir el sanatında, bir mezar taşında bile koca bir medeniyet saklıdır.

Peki biz ne yapıyoruz?

Çoğu zaman bakıyoruz ama görmüyoruz.

Bir tarihi yapının önünden geçiyoruz; kim yaptırmış, neden yapılmış, hangi hikâyeye tanıklık etmiş bilmiyoruz.

Bir şehrin eski bir sokağında yürüyoruz; o taşların kimlerin ayak seslerini taşıdığını merak etmiyoruz.

Bir türküyü dinliyoruz ama hikâyesini bilmiyoruz.

Bir atasözünü kullanıyoruz ama hangi hayat tecrübesinden doğduğunu hiç düşünmüyoruz.

Sonra da “Biz neden böyle olduk?” diye soruyoruz.

Belki de önce şu soruyu sormamız gerekiyor:

Biz neyi unuttuk?

Okumaktan neden bu kadar çabuk vazgeçiyoruz?

Bugün bilgiye ulaşmak hiç olmadığı kadar kolay.

Eskiden bir bilgiyi bulmak için kütüphanelere gitmek, kitap karıştırmak, arşiv araştırmak gerekirdi. Şimdi birkaç saniyede dünyanın bilgisi elimizin altında.

Fakat tuhaf bir çelişki yaşıyoruz:

Bilgi çoğaldıkça merakımız azalıyor.

Saatlerce kısa videolar izleyebiliyor, başkalarının hayatlarını takip edebiliyor, aynı içeriği defalarca tüketebiliyoruz.

Ama birkaç sayfa kitap okumaya gelince “vaktim yok” diyoruz.

Belki mesele gerçekten zaman değildir.

Belki mesele, merak etmeyi unutmuş olmamızdır.

Çünkü araştırmak emek ister.

Okumak sabır ister.

Düşünmek cesaret ister.

İnsanın bildiklerini sorgulaması ise egosuyla mücadele etmesini gerektirir.

Oysa hazır bilgiyi tüketmek çok daha kolaydır.

Bir başkasının ne düşündüğünü öğrenmek kolaydır.

Kendi düşünceni oluşturmak zordur.

Tarihini bilmeyen insan neden eksik kalır?

Çünkü insan yalnızca bugünden ibaret değildir.

Senin dilinde, ailende, yaşadığın şehirde, sofranda, müziğinde, geleneklerinde senden önce yaşamış insanların izleri vardır.

Sen farkında olsan da olmasan da geçmiş senin içindedir.

Fakat geçmişini tanımayan insan, kendi hikâyesinin önemli bir bölümünü okumadan yaşamaya çalışır.

Bu da insanı kolay yönlendirilebilir hâle getirebilir.

Çünkü neyin neden olduğunu bilmeyen kişi, duyduğu ilk hikâyeye inanabilir.

Kendi kültürünü tanımayan kişi, kendisine sunulan her şeyi “yeni”, “modern” veya “doğru” zannedebilir.

Oysa yeni olan her şey doğru değildir.

Eski olan her şey de doğru değildir.

Asıl mesele şudur:

Bilmek, karşılaştırmak ve kendi aklınla değerlendirmek.

Tarih bize tam da bunu öğretir.

Peki geçmişini merak etmeyenleri gelecekte ne bekliyor?

Belki de en tehlikeli şey unutmak değil.

Unuttuğunu fark etmemektir.

Geçmişini bilmeyen toplum, aynı hataların farklı isimlerle karşısına çıkmasına şaşırabilir.

Kültürünü tanımayan insan, kim olduğunu başkalarının tanımlamasına izin verebilir.

Okumayan insan, başkalarının cümleleriyle düşünebilir.

Araştırmayan insan, duyduğu her bilgiyi gerçek sanabilir.

Ve sorgulamayan insan, kendisine anlatılan hikâyenin içinde yaşamaya başlayabilir.

İşte bu yüzden mesele yalnızca “kitap okuyalım” meselesi değildir.

Mesele hafızamızı korumaktır.

Çünkü hafızasını kaybeden insanın elinde yalnızca bugünün fotoğrafı kalır.

Oysa insanın kim olduğunu anlaması için bazen fotoğrafa değil, albümün tamamına bakması gerekir.

Bir toplumun kültürü müzelerde değil, insanın davranışında yaşar

Kültür sadece müzelerde saklanan eski eşyalardan ibaret değildir.

Bir büyüğün elini öpme biçimimizde…

Misafire ikram ettiğimiz yemekte…

Bir türkünün içinde…

Bir çocuğa öğrettiğimiz masalda…

Bir ustanın çırağına aktardığı meslekte…

Bir şehrin mimarisinde…

Bir annenin kızına anlattığı aile hikâyesinde…

Kısacası hayatın kendisindedir.

Fakat kültür aktarılmazsa, sessizce kaybolur.

Ve kaybolan her kültür parçasıyla birlikte insanlığın ortak hafızasından da bir sayfa eksilir.

Artık çocuklara yalnızca “ders çalış” demek yetmez

Onlara “Merak et” demek gerekiyor.

“Bu bina neden burada?” diye sor.

“Bu kelime nereden geliyor?” diye sor.

“Dedem bu türküyü neden söylermiş?” diye sor.

“Bu şehir eskiden nasıldı?” diye sor.

“Bizim ailemiz nereden gelmiş?” diye sor.

“Bu gelenek neden var?” diye sor.

Çünkü merak eden çocuk araştırır.

Araştıran insan öğrenir.

Öğrenen insan sorgular.

Sorgulayan insan ise kolay kandırılmaz.

Belki de bugün en çok ihtiyacımız olan şey budur:

Daha fazla bilgi değil, daha fazla merak.

Çünkü bilgiye ulaşmak artık çok kolay.

Ama doğru soruyu sormak hâlâ büyük bir mesele.

Ve ben şuna inanıyorum:

Bir toplumun geleceği yalnızca teknolojiyle, gökdelenlerle, yollarla ve ekonomik büyümeyle kurulmaz.

Bir toplumun geleceği, geçmişine ne kadar bilinçle baktığıyla da şekillenir.

Geçmişe saplanıp kalmak başka şeydir.

Geçmişten öğrenmek başka…

Biz geçmişte yaşamayalım.

Ama geçmişimizi de çöpe atmayalım.

Çünkü yarının insanına bırakacağımız en büyük miras sadece binalar, yollar ve paralar olmayacak.

Onlara bir hafıza bırakacağız.

Peki çocuklarımız yarın bize dönüp:

“Bize nereden geldiğimizi neden anlatmadınız?” diye sorarsa…

Ne cevap vereceğiz?

Belki de bugün kendimize sormamız gereken en rahatsız edici soru budur:

Biz geçmişimizi gerçekten unuttuk mu, yoksa hiç öğrenmeye zahmet mi etmedik?

Çünkü insan geçmişini merak etmeyi bıraktığında, yalnızca tarihini kaybetmez.

Kendi hikâyesinin yazarı olma ihtimalini de kaybetmeye başlar.
Bugünlük bu kadar…
Hadi kalın sağlıcakla! ‎

Yorum yaz

Yorumu gönder

UYARI: Bu içeriğe yorum yazarak Topluluk Kuralları'nı kabul etmiş bulunuyor ve bu alana yaptığınız yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan tüm yorumlardan site yönetimi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.